Każdy z nas zna dziesiątki, jak nie setki, porównań, metafor, powiedzeń i związków frazeologicznych z naturą w tle. Drzewa, żywioły, części tzw. przyrody nieożywionej oraz zwierzęta, od mrówek, przez wilki, po krowy, są nieodłącznym elementem naszego językowego krajobrazu.

Wskazuje to na bardzo głęboką więź na linii człowiek-natura i długoterminową obserwację tego, co dookoła nas. Mimo że obecnie najczęściej używamy tych zwrotów w ogóle nie zastanawiając się nad tym, skąd się wzięły i co tak naprawdę oznaczają.

W zeszłym tygodniu postanowiłam pociągnąć ten temat na Instagramie i FB, wrzuciłam więc zachętę do wspólnego skompilowania listy wyrażeń ze zwierzętami, roślinami i innymi elementami przyrody w tle. Nie zawiedliście! Pojawiły się dziesiątki komentarzy.

 

Zebrałam je wszystkie w jednym miejscu, dodając ich znaczenia oraz dopisując kolejne zwroty, które się nie pojawiły w Waszych odpowiedziach, a które z powodzeniem funkcjonują w naszym codziennym języku. Razem wyszło ich ponad 100! Stwierdziłam, że to za dużo na jeden wpis, więc listę podzieliłam na dwie części. W tej, dłuższej, podaję wyrażenia ze zwierzakami w roli głównej. W drugim wpisie zamieściłam te, które odnoszą się do lasu, roślin i innych elementów przyrody.

Dla Waszej wygody, wszystkie wyrażenia podzieliłam na kilka grup tematycznych. Bardzo ciekawe było dla mnie zaobserwowanie, z czym kojarzone są konkretne zwierzęta i ile uwagi się im poświęca. To, jaką rolę pełnią w związkach frazeologicznych i powiedzeniach idealnie pokazuje, jakie miejsce zajmują w naszej kulturze i jak są postrzegane. Nie zawsze trafnie i sprawiedliwie…

Nie pozostaje mi nic innego jak zaprosić Was do zabawy w wyciąganie własnych wniosków oraz wyszukiwanie kolejnych zwierząt, które żyją w naszym języku i pomagają nam opisywać rzeczywistość. Temat na pewno nie został jeszcze wyczerpany!

ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNIE, PRZYSŁOWIA I WYRAŻENIA Z DZIKIMI ZWIERZĘTAMI W ROLI GŁÓWNEJ

  1. Gdy przedwcześnie cieszymy się z planowanych korzyści:

    dzielić skórę na niedźwiedziu

  2. Gdy nasze dobre intencje mają dla kogoś szkodliwe konsekwencje:

    niedźwiedzia przysługa

  3. Gdy mowa o kimś sprytnym, przebiegłym:

    szczwany lis

  4. Gdy mowa o kimś, kto pracuje dużo i efektywnie:

    pracowity jak mrówka / pszczoła

  5. Gdy mowa o kimś skąpym:

    mieć węża w kieszeni

  6. Gdy zachowujemy się cicho, by nie zwrócić na siebie uwagi:

    być cicho jak mysz (kościelna/pod miotłą)

  7. Gdy mowa o pionowej zmarszczce na czole

    lwia zmarszczka

  8. Gdy wpadamy w szał i zachowujemy się w sposób nieobliczalny:

    dostać małpiego rozum

  9. Gdy intensywnie, rzewnie płaczemy:

    płakać jak bóbr

  10. Gdy dąsamy się, jesteśmy niezadowoleni:

    mieć muchy w nosie

  11. Gdy okazujemy nieszczery żal:

    wylewać krokodyle łzy

  12. Gdy coś posuwa się lub odbywa w bardzo powoli:

    ślimaczyć się
    lub
    w żółwim tempie

    ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNIE, PRZYSŁOWIA I WYRAŻENIA Z PTAKAMI W ROLI GŁÓWNEJ

  13. Gdy bardzo intensywnie się komuś lub czemuś przyglądamy:

    gapić się jak sroka w gnat/kość

  14. Gdy kogoś oszukamy, ośmieszymy:

    wystrychnąć kogoś na dudka

  15. Gdy nie przejmujemy się czymś nieprzyjemnym:

    spływać jak (woda) po kaczce

  16. Gdy dziennikarze celowo rozpowszechniają nieprawdziwą informację w celu podniesienia nakładu:

    kaczka dziennikarska

  17. Gdy długo się do czegoś szykujemy, ale w końcu tego nie robimy:

    wybierać się jak sójka za morze

  18. Gdy osoby, które łączą wspólne interesy, szczególnie nieuczciwe, nie wyrządzą sobie krzywdy:

    kruk krukowi oka nie wykole

  19. Gdy mówimy o kimś mało bystrym:

    ptasi móżdżek

    Podczas gdy ptaki mają mniejsze mózgi, mają również więcej połączeń neuronowych niż my i, w zależności od gatunku, potrafią być bardzo inteligentne.

  20. Gdy chwalimy się tym, czym możemy:

    każda pliszka swój ogonek chwali

  21. Gdy mówimy o rzeczach, które przychodzą naturalnie, samoistnie:

    sowa huczy choć jej nikt nie uczy

  22. Gdy jeden przypadek pojawienia się czegoś nowego o niczym nie świadczy:

    jedna jaskółka wiosny nie czyni

  23. Gdy lepiej zadowolić się tym, co mamy niż dążyć do czegoś, co jest ciężkie do zdobycia:

    lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu

    lub

    lepszy wróbel w ręku niż dzięcioł na sęku

  24. Gdy chcemy osiągnąć kilka celów jednocześnie:

    trzymać dwie sroki za ogon

  25. Gdy musimy dostosować się do norm miejsca, w którym się znaleźliśmy:

    kiedy wejdziesz między, wrony musisz krakać jak i one

  26. Gdy mówimy, że mądrego, doświadczonego człowieka nie nabierzesz:

    starego wróbla na plewy nie złapiesz

  27. Gdy mowa o kimś sprytnym:

    szpakami karmiony

  28. Gdy coś podglądamy, zaglądamy gdzieś ukradkiem:

    zapuszczać żurawia

  29. Gdy ktoś świetnie widzi:

    sokoli wzrok

  30. Gdy ktoś wymiotuje:

    puścić pawia

  31. Gdy mówimy o kimś bardzo mądrym:

    mądry jak sowa

  32. Gdy coś jest dla najlepszych:

    tylko dla orłów

  33. Gdy ktoś występuje przeciwko swojej rodzinie czy środowisku, z którego pochodzi:

    zły to ptak, co swoje gniazdo kala

    magda bębenek związki frazeologiczne ze zwierzętami przysłowia przyroda wilk w dzięcioł leśna kąpiel

    ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNIE, PRZYSŁOWIA I WYRAŻENIA Z WILKIEM W ROLI GŁÓWNEJ

  34. Gdy trudno nam uwolnić się od własnych przyzwyczajeń lub upodobnień (WSJP)  lub Gdy wrodzone złe skłonności przeważają nad dobrym wychowaniem (PWN):

    (natura) ciągnie wilka do lasu

    Co ciekawe, sama nigdy nie rozumiałam tego wyrażenia jako odnoszącego się do czegoś negatywnego, bardziej jako to, że ciągnie nas do tego, co dla nas naturalne czy do miejsca, które jest nam najbliższe.

  35. Gdy ludzie są dla siebie bezwzględni i wrodzy:

    człowiek człowiekowi wilkiem

  36. Gdy niespodziewanie przychodzi ktoś, o kim właśnie mówiono:

    o wilku mowa (a wilk tu)

  37. Gdy udało się pogodzić sprzeczne interesy dwóch stron jakiegoś konfliktu lub sporu:

    i wilk syty, i owca cała

  38. Gdy ostrzegamy przed prowokowaniem potencjalnie dla nas nieprzyjemnych sytuacji:

    nie wywołuj wilka z lasu

  39. Gdy mamy niepohamowany głód, jesteśmy żarłoczni:

    mieć wilczy apetyt

  40. Gdy w końcu zostaje ukarany ten, komu wiele razy udało się kary uniknąć:

    nosił wilk razy kilka, ponieśli i wilka

    magda bębenek związki frazeologiczne ze zwierzętami przysłowia przyroda wilk w lesie leśna kąpiel

    ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNIE, PRZYSŁOWIA I WYRAŻENIA Z RYBAMI W ROLI GŁÓWNEJ

  41. Gdy się na coś nie zgadzamy, przed czymś buntujemy:

    stanąć okoniem

  42. Być w odpowiednim dla siebie miejscu, robić to, co się umie i lubi:

    czuć się jak ryba w wodzie

  43. Gdy dorośli rozmawiają, a dzieci nie powinny się odzywać:

    dzieci i ryby głosu nie mają

    Jedno z najbardziej znielubionych przeze mnie przysłów z tej listy!

  44. Gdy nie mamy tego, co byśmy chcieli i musimy zadowolić się czymś innym:

    na bezrybiu i rak ryba

  45. Gdy wskazujemy, że demoralizacja danego środowiska lub społeczeństwa zaczyna się od tych, którzy stoją na ich szczycie:

    ryba psuje się od głowy

    ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNIE, PRZYSŁOWIA I WYRAŻENIA ZE ZWIERZĘTAMI GOSPODARSKIMI W ROLI GŁÓWNEJ

  46. Gdy piszemy niewyraźnie, bazgrolimy:

    bazgrać jak kura pazurem

  47. Gdy mamy szczęście, przypadkowo trafiamy na coś, czego normalnie byśmy nie zdobyli:

    trafiło się ślepej kurze ziarno

  48. Gdy mowa o zmarszczkach w kącikach oczu:

    kurze łapki

  49. Gdy ktoś krytykuje innych za błędy, które sam popełniał:

    nie pamięta wół jak cielęciem był

  50. Gdy bezskutecznie próbujemy coś komuś wyjaśnić:

    tłumaczyć jak chłop krowie na rowie

  51. Gdy czerpiemy korzyści z bycia uległymi i nie narażania się innym:

    pokorne ciele dwie matki ssie

  52. Gdy mówimy o kimś bardzo upartym:

    uparty jak osioł

  53. Gdy mówimy o czymś pogniecionym, niewyprasowanym:

    jak krowie/psu z gardła

  54. Gdy mówimy o czymś bardzo brudnym:

    brudny jak świnia

  55. Gdy ktoś dostaje coś bez swojej pracy, ale ciągle mu mało i chce więcej; eskalacja roszczeń:

    daj kurze grzędę, a ona: wyżej siędę

  56. Gdy ktoś młodszy i niedoświadczony kwestionuje opinię osób starszych i bardziej kompetentnych

    jajo mądrzejsze od kury

  57. Gdy mowa o zdradzie:

    przyprawiać rogi

    Błędnie często obrazowane podobizną jelenia – jelenie nie mają rogów, mają poroże.

  58. Gdy grupa osób idzie kolejno jedna za drugą:

    chodzić gęsiego

  59. Gdy nadmierne dokazywanie źle się kończy

    gdyby kózka nie skakała, toby nóżki nie złamała

  60. Gdy ktoś odrzucał pomoc, a teraz przychodzi o nią prosić

    przyszła koza do woza

  61. Gdy stawiamy kogoś w trudnej sytuacji, zadajemy zagadkę nie do rozwiązania:

    zapędzić kogoś w kozi róg

  62. Gdy mowa o kimś bardzo silnym, wytrzymałym:

    silny jak tur

  63. Gdy mówimy o bogatym, który w przeciwieństwie do biednego (któremu wiatr w oczy wieje), zawsze ma szczęście:

    bogatemu to i byk się ocieli

  64. Gdy patrzymy na coś w bezmyślnym zdumieniu:

    gapić się jak wół/ciele w namalowane wrota

    ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNIE, PRZYSŁOWIA I WYRAŻENIA Z KONIEM W ROLI GŁÓWNEJ

  65. Gdy odczuwamy ogromny głód, moglibyśmy:

    zjeść konia z kopytami

  66. Gdy w mało subtelny sposób staramy się zwrócić uwagę płci przeciwnej:

    końskie zaloty

  67. Gdy pozbycie się kogoś lub czegoś dobrze nam robi:

    baba z wozu, koniom lżej

  68. Gdy ktoś zaczyna oceniać i krytykować coś, co otrzymał w prezencie:

    darowanemu koniowi nie zagląda się w zęby

  69. Gdy warto podejmować ryzyko, jeśli można coś ugrać:

    jak spaść, to z wysokiego konia

  70. Gdy sprawy idą lepiej, kiedy dogląda ich osoba bezpośrednio nimi zainteresowana:

    pańskie oko konie tuczy

    ZWIĄZKI FRAZEOLOGICZNIE, PRZYSŁOWIA I WYRAŻENIA Z PSEM I KOTEM W ROLI GŁÓWNEJ

  71. Gdy znajdujemy przyczynę problemu:

    tu leży pies pogrzebany

  72. Gdy żyjemy z kimś w ciągłym konflikcie:

    żyć jak pies z kotem

  73. Gdy nie umiemy czegoś dokładnie nazwać i opisać:

    ni pies, ni wydra

  74. Gdy mowa o brzydkiej pogodzie:

    pogoda pod psem

  75. Gdy wiemy, że pierwsze próby, często nieudane, są tylko początkiem, a później będzie już łatwiej:

    pierwsze koty za płoty


Gratuluję, jeśli przeszliście przez całość!
To teraz, w nagrodę, mam dla Was kolejne zadanie…

Czy wiecie, skąd pochodzą wszystkie z powyższych zwrotów?
Niektóre są dość oczywiste, w stylu „ślimaczenia się” czy bycia „jak ryba w wodzie”, ale dlaczego mówimy „pogoda spod psa” czy „płakać jak bóbr” i „krokodyle łzy”?

Pobawcie się w detektywów naszych zwierzęcych powiedzeń i związków frazeologicznych, a poniżej dajcie znać, co odkryliście!

 

Zdjęcia: Piotr Horzela

Materiał ten powstał w ramach projektu Las w Nas.

las w nas laswnas.com baner banner magda bębenek piotr horzela

 

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterGoogle+